مدیریت کنترل برخی از بیماریها در انبار
این قارچ خاکزی بوده و از طریق منافذ طبیعی غده وارد آن میشود سطوح آلوده غده از نقاط سالم توسط یک نوار تیره مشخص میشود. بافتهای پوشیده اسفنجی شده و سطوح آلوده ممکن است به سمت داخل پیشروی کرده و پوست و کورتکس سالم بماند معمولاً بیماری 3-2 هفته پس از انبار کردن خود را نشان میدهد. این بیماری بخصوص زمانی که دمای غدهها به بالاتر از 21 درجه سانتيگراد برسد مشکل ساز خواهد بود. بیماری مذکور میتواند زمینه ساز شیوع بیماریهای باکتریایی عامل پوسیدگی نرم در انبار بشود.برای تعیین وضع سلامت غدهها آنها را از مناطق مشکوک به وجود آلودگی جمعآوری و در یک کیسه پلاستیکی در شرایط گرم (دمای اتاق) نگهداری کنید غدههای آلوده سریعاً فاسد خواهند شد. در صورت امکان از برداشت چنین غدههایی برای نگهداری در انبار اجتناب کنید همچنین از برداشت غدهها تحت شرایط خیلی گرم نیز باید اجتناب کرد و احتمال آسیب دیدن مکانیکی غدهها را پس از برداشت به حداقل رساند. در صورتی که مقدار قابل توجهی از غدهها آلوده شدهاند بهتر است دوره التیام آنها در دمای بین (١٠-٧) درجه سانتیگرادحداقل به مدت سه هفته انجام گیرد در صورتی که با اعمال تدابیر مذکور باز هم بیماری کنترل نشد بهتر است دما را سریعاً تا حد ٧-٤ درجه سانتیگراد پائین بیاورید. کاهش رطوبت نسبی نیز عمل خشک شدن را تسهیل خواهد نمود. انبار کردن غدههای مشکوک در نقاط قابل دسترس انبار و فروش یا مصرف سریع آنها نیز از دیگر تدابیر مدیریت این گونه سیبزمینیها خواهد بود.
2- پوسیدگی خشک (Dry rot):
گونههای مختلفی از جنس فوزاریوم باعث پوسیدگی خشک میشوند معمولاً در دمای بالاتر از10 درجه سانتيگراد خسارت این بیماری افزایش مییابد. در شرایط وجود تنش خشکی در مزرعه (مانند خاکهای شنی بخصوص اگر با تأخیر آبیاری شود) این قارچها با شدت بیشتری به غده حمله میکنند در صورت عدم التیام مناسب غدهها در طی 3-2 هفته اول دوره انبارداری این بیماری به سهولت در داخل توده پخش خواهد شد. معمولاً زمانی که غدههای انبار شده مقدار زیادی از خاک مزرعه را به همراه داشته باشند این بیماری بیشتر دیده میشود. ضرب دیدگی غدهها در حین برداشت ،جمع آوري وحمل به انبار توسط كارگران و سایر آسیبهای مکانیکی باعث افزایش این بیماری میشود.
فیزیولوژی پس از برداشت:
غده سیبزمینی بخش زنده ایست که بسته به نوع رقم 80% آن را آب تشکیل میدهد پس از برداشت غدهها به تدریج وزن و کیفیت خود را از دست میدهند در صورتی که رطوبت نسبی هوای اطراف غدهها کمتر از حدود 95% باشد غدهها آب خود را از طریق پوست، زخم، و جوانهها تبخیر میکنند مقدار تلفات به ازای هر واحد سطح پوست زخم و جوانه به ترتیب 1، 300، 100 واحد است بدین ترتیب اگر غدهها آسیب دیده باشند یا پوست ضعیف و زخمی داشته باشند تلفات تبخیر نسبتاً زیاد خواهد بود. آب غدههای جوان نسبت به غدههای بالغ با سهولت بیشتری خارج میشود . در صورتی که هوا خشک و غدهها نابالغ و زخمی باشند در اولين ماه انبارداري حدود 4% وزن محصول کاهش خواهد یافت برای حداقل رساندن این کاهش باید:
- 1- عمل سرزنی محصول جهت چوب پنبهای شدن پوست غده در مزرعه انجام شود.
- 2- از آسیب دیدگی غدهها در طی برداشت و حمل و نقل جلوگیری کرد.
- 3- رطوبت نسبی محیط (انبار) بميزان مناسب تامين شود.
التیام زخمها:
دمای C 20-15 و رطوبت نسبی بالای 85% تولید پوست و ترمیم زخمها را تسریع میکند بنابراین باید غدهها را بلافاصله پس از برداشت به مدت 1 تا2 هفته در دمای C20-15 و رطوبت نسبی بالا نگهداری کرد این امر به دوره کیورينگ (curing) معروف است در صورت بروز پوسیدگی نرم هوا را از طریق تهویه خشک کنید.
تنفس (respiration) : یک غده همانند هر موجود زنده دیگر تنفس میکند در طی تنفس قندهای تولید شده از نشاسته مصرف میشوند بنابراین در طی دوره انبار کردن میزان نشاسته غده کاهش مییابد (البته بسته به میزان تلفات آب غده، نسبت نشاسته به وزن کل غده حتی میتواند افزایش نیز داشته باشد) در طی فرآیند تنفس اکسیژن محیط مصرف و H2O ، CO2 و گرما به محيط انبار وارد میشود.
شدت این فرآیند به دو عامل بستگی دارد:
- 1- درجه حرارت محیط نگهداری غده: هر چه دمای محیط از 5 درجه سانتیگراد به درجات بالاتر افزایش یابد میزان تنفس نیز افزایش مییابد. در حدود C5 میزان تنفس در کمترین حد و بالاتر از آن میزان تنفس افزایش مییابد. در C25 میزان تنفس 4 برابر زمانی است که غده در 10 درجه سانتیگراد انبار شوند و در C35 دقیقاً به 10 برابر افزایش مییابد در چنین شرایطی اکسیژن نميتواند با سرعت کافی به داخل غده نفوذ کند بنابراین به دلیل خفگی بافت مرکز غده سیاه خواهد شد (black heart) در دماهای کمتر از 5 درجه سانتیگراد به دلیل افزایش قند پتانسیل اسمزی غده افزایش مییابد به همین دلیل در صورتی که غدهها بتدریج سرد شوند تا 2- درجه سانتيگراد را بدون آسیب تحمل میکنند. غدهها میتوانند تا c38 درجه سانتيگراد را تحمل کنند از این خاصیت در ترموتراپی و حذف ویروسها استفاده میشود دماهای بیشتر از c40 درجه سانتيگراد باعث مرگ غده میشود. در انبارهای بدون تهویه کافی کاهش وزن در اثر تنفس ممکن است تا 10% افزایش یابد. در چنین شرایطی محتوای اتیلن غدهها که به گاز تحریک کننده بیماریهای انباری معروف است افزایش مییابد.
- 2- شرایط غده: غدههای نابالغ (نارس) سریعتر از غدههای بالغ تنفس میکنند . غدههای آسیب دیده نیز تنفس سریعتری دارند. در c25 درجه سانتيگراد غدههای نابالغ و زخمی نسبت به غدههای بالغ و سالم 5 برابر بیشتر گرما تولید میکنند بنابراین گرمای تولید شده توسط غدههای نارس انبار شده در دمای بالا باید به سرعت تخلیه شود.
قندها:
اگر چه انبار کردن غدهها در دمای کمتر از c5 درجه سانتيگراد باعث کاهش تنفس میشود ولی بر فعالیت آنزیمهای تجزیه کننده نشاسته به قند تأثیری نمیگذارد بنابراین غدهها قند تولید شده را نمیتوانند به مصرف تنفس برسانند و گوشت آنها شیرین میشود. در تولید چیپس و سیبزمینی سرخ کرده غدههایی که دارای درصد پائین قندهای احیایی (مثل گلوکز و فروکتوز) باشند مطلوبتر هستند. غدههای شیرین در موقع سرخ کردن به علت واکنش بین قندهای احیایی و اسیدهای آمینه سیاه میشوند این پدیده تحت عنوان واکنش میلارد شناخته میشود در دماهای بالاتر از c7 درجه سانتيگراد غدهها قند تجمع یافته را در مدت 2 تا3 هفته مصرف میکنند قند تجمع یافته در c 6 درجه سانتيگراد تقریباً قابل چشم پوشی است . سیبزمینیهایی که به مصرف چیپس و سایر فرآوردههای مشابه میرسند باید در دمای c 10-7 انبار شوند.
افزایش دما از c 2 به c 4 مقدار ساکارز (C12 H22 O11)را بیشتر از مقدار قندهای احیایی (C6 H12 O6) کاهش میدهد این موضوع نشان میدهد که چرا وقتی غده در دمای c2 درجه سانتيگراد انبار میشود شیرین میشود. در صورتی که انبار کردن در دمای c4 درجه سانتيگراد منجر به چنین پدیدهای نمیگردد با افزایش دما هم میزان ساکارز و هم قندهای هگزوز کاهش مییابد. در چنین شرایطی اکثر قندها به نشاسته تبدیل شده و بعضی از قندها در اثر تنفس مصرف میشوند در تجمع قندهای احیایی دو آنزیم حساس به دمای پائین یعنی فسفوفروکتوکیناز و فسفوفروکتو -فسفوترانسفراز نقش مهمی دارند.
رطوبت انبار:
انبار کردن غدهها در دمای c5-2 درجه سانتيگراد با رطوبت نسبی 85-93 درصد کاهش وزن ناشی از تنفس بیماریها و جوانه زنی را کمتر میکند. رطوبت بالاتر از 95% منجر به پوسیدگی و رطوبت نسبی کمتر از 85% باعث خشک شدن غدهها و پوسیدگی خشک میشود.