• 1- Pink rot ( phytophthora erytroseptica) :
  •  این بیماری قارچی بوده و خاکزی است در صورت آلودگی غده­ها و بوته­ها در مزرعه گیاهان آلوده ممکن است علایم پژمردگی از خود نشان دهند و برگها به حالت کلروتیک در آیند. آلودگی غده­ها در مزرعه معمولاً از طریق چشمها، عدسک­ها و زخم­ها صورت می­گیرد. بافت­های آسیب دیده خارجی خصوصاً منافذ طبیعی نظیر چشمها و عدسکها ممکن است به رنگ قهوه­ای تغییر شکل دهند. پیشروی بافت­های آلوده معمولاً به صورت مستقیم بوده و به صورت اسفنجی در می­آید. بافت غده­های آلوده پس از برش حداکثر در مدت 30 دقیقه به رنگ صورتی در می­آید. آبیاری­های سنگین در مزرعه معمولاً این بیماری را افزایش می­دهند هر چند غده­ها معمولاً در مزرعه آلوده می­شوند ولی انتقال غده­های آلوده به انبار می­تواند باعث گسترش بیماری در انبار شود. دمای بالای اواخر فصل رشد (بالاتر از C24) باعث تشدید بیماری می­شود. گاهی اوقات باکتریهای عامل پوسیدگی نرم نیز به این غده­ها حمله کرده و باعث تسریع در نابودی غده­ها می­شوند در صورت وقوع چنین امری بوی نامطبوعی از غده­های در حال فساد بلند می­شود برای پیشگیری از بیماری فوق باید از آبیاریهای سنگین در آخر فصل رشد بخصوص اگر دمای هوا بالاتر از 25درجه سانتيگراد یا F75 باشد اجتناب کرد این بیماری در مزرعه معمولاً در مناطق گود که غرقاب شده­اند مشاهده می­شود در صورت مشاهده بیماری در قطعات غرقاب شده ابتدا محصول قطعات سالم را برداشت نموده و محصول سطوح آلوده را جداگانه برداشت نمائید. جهت اطمینان از سلامت محصول می­توان سطوح غرقاب شده را با تأخیر زمانی و حصول اطمینان از سلامت آنها برداشت نمود. در صورت اطمینان از آلوده بودن غده­ها بهتر است محصول قطعات آلوده به مصرف رسیده و کاملاً سورت شوند. در صورتی که بیماری پس از انبار کردن محصول مشاهده گردید جریان تهويه را افزایش دهید. همچنین در مواردی که احتمال آلودگی غده­ها وجود دارد ابتدا غده­های سالم را انبار کرده و غده­های مشکوک در محل­های قابل دسترسی انبار در نزدیک ورودي انبار نگهداری نمائید تا نسبت به کنترل و مصرف سریعتر آنها اقدام شود در صورت وجود غده­های آلوده به منظور خشک شدن سیب­زمینی­ها دمای روزهای اولیه انبار جهت دوره التیام را به F50 -45 یا ١٠-٧ درجه سانتيگراد کاهش دهید در صورتی که بخش کمی از سیب­زمینی­های انبار شده دارای غده­های آلوده هستند دمای دوره ترمیم را 10 درجه سانتيگراد تنظیم نمائید پس از اتمام دوره التیام خنک کردن سریع غده­ها تا حد دمای نگهداری مفید خواهد بود جریان مداوم تهويه در این مرحله ضروری است.
  • 2- قارچ پیتیوم (Pythium leak):
  • این قارچ خاکزی بوده و از طریق منافذ طبیعی غده وارد آن می­شود سطوح آلوده غده از نقاط سالم توسط یک نوار تیره مشخص می­شود. بافت­های پوشیده اسفنجی شده و سطوح آلوده ممکن است به سمت داخل پیشروی کرده و پوست و کورتکس سالم بماند معمولاً بیماری 3-2 هفته پس از انبار کردن خود را نشان می­دهد. این بیماری بخصوص زمانی که دمای غده­ها به بالاتر از 21 درجه سانتيگراد برسد مشکل ساز خواهد بود. بیماری مذکور می­تواند زمینه ساز شیوع بیماریهای باکتریایی عامل پوسیدگی نرم در انبار بشود.برای تعیین وضع سلامت غده­ها آنها را از مناطق مشکوک به وجود آلودگی جمع­آوری و در یک کیسه پلاستیکی در شرایط گرم (دمای اتاق) نگهداری کنید غده­های آلوده سریعاً فاسد خواهند شد. در صورت امکان از برداشت چنین غده­هایی برای نگهداری در انبار اجتناب کنید همچنین از برداشت غده­ها تحت شرایط خیلی گرم نیز باید اجتناب کرد و احتمال آسیب دیدن مکانیکی غده­ها را پس از برداشت به حداقل رساند. در صورتی که مقدار قابل توجهی از غده­ها آلوده شده­اند بهتر است دوره التیام آنها در دمای بین (١٠-٧) درجه سانتیگرادحداقل به مدت سه هفته انجام گیرد در صورتی که با اعمال تدابیر مذکور باز هم بیماری کنترل نشد بهتر است دما را سریعاً تا حد ٧-٤ درجه سانتیگراد پائین بیاورید. کاهش رطوبت نسبی نیز عمل خشک شدن را تسهیل خواهد نمود. انبار کردن غده­های مشکوک در نقاط قابل دسترس انبار و فروش یا مصرف سریع آنها نیز از دیگر تدابیر مدیریت این گونه سیب­زمینی­ها خواهد بود.

    2- پوسیدگی خشک (Dry rot):

    گونه­های مختلفی از جنس فوزاریوم باعث پوسیدگی خشک می­شوند معمولاً در دمای بالاتر از10 درجه سانتيگراد خسارت این بیماری افزایش می­یابد. در شرایط وجود تنش خشکی در مزرعه (مانند خاکهای شنی بخصوص اگر با تأخیر آبیاری شود) این قارچ­ها با شدت بیشتری به غده حمله می­کنند در صورت عدم التیام مناسب غده­ها در طی 3-2 هفته اول دوره انبارداری این بیماری به سهولت در داخل توده پخش خواهد شد. معمولاً زمانی که غده­های انبار شده مقدار زیادی از خاک مزرعه را به همراه داشته باشند این بیماری بیشتر دیده می­شود. ضرب دیدگی غده­ها در حین برداشت ،جمع آوري وحمل به انبار توسط كارگران و سایر آسیب­های مکانیکی باعث افزایش این بیماری می­شود.

    فیزیولوژی پس از برداشت:

    غده سیب­زمینی بخش زنده ایست که بسته به نوع رقم 80% آن را آب تشکیل می­دهد پس از برداشت غده­ها به تدریج وزن و کیفیت خود را از دست می­دهند در صورتی که رطوبت نسبی هوای اطراف غده­ها کمتر از حدود 95% باشد غده­ها آب خود را از طریق پوست، زخم، و جوانه­ها تبخیر می­کنند مقدار تلفات به ازای هر واحد سطح پوست زخم و جوانه به ترتیب 1، 300، 100 واحد است بدین ترتیب اگر غده­ها آسیب دیده باشند یا پوست ضعیف و زخمی داشته باشند تلفات تبخیر نسبتاً زیاد خواهد بود. آب غده­های جوان نسبت به غده­های بالغ با سهولت بیشتری خارج می­شود . در صورتی که هوا خشک و غده­ها نابالغ و زخمی باشند در اولين ماه انبارداري حدود 4% وزن محصول کاهش خواهد یافت برای حداقل رساندن این کاهش باید:

    • 1- عمل سرزنی محصول جهت چوب پنبه­ای شدن پوست غده در مزرعه انجام شود.
    • 2- از آسیب دیدگی غده­ها در طی برداشت و حمل و نقل جلوگیری کرد.
    • 3- رطوبت نسبی محیط (انبار) بميزان مناسب تامين شود.

    التیام زخمها:

    دمای C 20-15 و رطوبت نسبی بالای 85% تولید پوست و ترمیم زخم­ها را تسریع می­کند بنابراین باید غده­ها را بلافاصله پس از برداشت به مدت 1 تا2 هفته در دمای C20-15 و رطوبت نسبی بالا نگهداری کرد این امر به دوره کیورينگ (curing) معروف است در صورت بروز پوسیدگی نرم هوا را از طریق تهویه خشک کنید.

    تنفس (respiration) : یک غده همانند هر موجود زنده دیگر تنفس می­کند در طی تنفس قندهای تولید شده از نشاسته مصرف می­شوند بنابراین در طی دوره انبار کردن میزان نشاسته غده کاهش می­یابد (البته بسته به میزان تلفات آب غده، نسبت نشاسته به وزن کل غده حتی می­تواند افزایش نیز داشته باشد) در طی فرآیند تنفس اکسیژن محیط مصرف و H2O ، CO2 و گرما به محيط انبار وارد می­شود.

    شدت این فرآیند به دو عامل بستگی دارد:

    • 1- درجه حرارت محیط نگهداری غده: هر چه دمای محیط از 5 درجه سانتیگراد به درجات بالاتر افزایش یابد میزان تنفس نیز افزایش می­یابد. در حدود C5 میزان تنفس در کمترین حد و بالاتر از آن میزان تنفس افزایش می­یابد. در C25 میزان تنفس 4 برابر زمانی است که غده در 10 درجه سانتیگراد انبار شوند و در C35 دقیقاً به 10 برابر افزایش می­یابد در چنین شرایطی اکسیژن نميتواند با سرعت کافی به داخل غده نفوذ کند بنابراین به دلیل خفگی بافت مرکز غده سیاه خواهد شد (black heart) در دماهای کمتر از 5 درجه سانتیگراد به دلیل افزایش قند پتانسیل اسمزی غده افزایش می­یابد به همین دلیل در صورتی که غده­ها بتدریج سرد شوند تا 2- درجه سانتيگراد را بدون آسیب تحمل می­کنند. غده­ها می­توانند تا c38 درجه سانتيگراد را تحمل کنند از این خاصیت در ترموتراپی و حذف ویروس­ها استفاده می­شود دماهای بیشتر از c40 درجه سانتيگراد باعث مرگ غده می­شود. در انبارهای بدون تهویه کافی کاهش وزن در اثر تنفس ممکن است تا 10% افزایش یابد. در چنین شرایطی محتوای اتیلن غده­ها که به گاز تحریک کننده بیماریهای انباری معروف است افزایش می­یابد.
    • 2- شرایط غده: غده­های نابالغ (نارس) سریعتر از غده­های بالغ تنفس می­کنند . غده­های آسیب دیده نیز تنفس سریعتری دارند. در c25 درجه سانتيگراد غده­های نابالغ و زخمی نسبت به غده­های بالغ و سالم 5 برابر بیشتر گرما تولید می­کنند بنابراین گرمای تولید شده توسط غده­های نارس انبار شده در دمای بالا باید به سرعت تخلیه شود.

    قندها:

    اگر چه انبار کردن غده­ها در دمای کمتر از c5 درجه سانتيگراد باعث کاهش تنفس می­شود ولی بر فعالیت آنزیمهای تجزیه کننده نشاسته به قند تأثیری نمی­گذارد بنابراین غده­ها قند تولید شده را نمی­توانند به مصرف تنفس برسانند و گوشت آنها شیرین می­شود. در تولید چیپس و سیب­زمینی سرخ کرده غده­هایی که دارای درصد پائین قندهای احیایی (مثل گلوکز و فروکتوز) باشند مطلوبتر هستند. غده­های شیرین در موقع سرخ کردن به علت واکنش بین قندهای احیایی و اسیدهای آمینه سیاه می­شوند این پدیده تحت عنوان واکنش میلارد شناخته می­شود در دماهای بالاتر از c7 درجه سانتيگراد غده­ها قند تجمع یافته را در مدت 2 تا3 هفته مصرف می­کنند قند تجمع یافته در c 6 درجه سانتيگراد تقریباً قابل چشم پوشی است . سیب­زمینی­هایی که به مصرف چیپس و سایر فرآورده­های مشابه می­رسند باید در دمای c 10-7 انبار شوند.

    افزایش دما از c 2 به c 4 مقدار ساکارز (C12 H22 O11)را بیشتر از مقدار قندهای احیایی (C6 H12 O6) کاهش می­دهد این موضوع نشان می­دهد که چرا وقتی غده در دمای c2 درجه سانتيگراد انبار می­شود شیرین می­شود. در صورتی که انبار کردن در دمای c4 درجه سانتيگراد منجر به چنین پدیده­ای نمی­گردد با افزایش دما هم میزان ساکارز و هم قندهای هگزوز کاهش می­یابد. در چنین شرایطی اکثر قندها به نشاسته تبدیل شده و بعضی از قندها در اثر تنفس مصرف می­شوند در تجمع قندهای احیایی دو آنزیم حساس به دمای پائین یعنی فسفوفروکتوکیناز و فسفوفروکتو -فسفوترانسفراز نقش مهمی دارند.

    رطوبت انبار:

     انبار کردن غده­ها در دمای c5-2 درجه سانتيگراد با رطوبت نسبی 85-93 درصد کاهش وزن ناشی از تنفس بیماریها و جوانه زنی را کمتر می­کند. رطوبت بالاتر از 95% منجر به پوسیدگی و رطوبت نسبی کمتر از 85% باعث خشک شدن غده­ها و پوسیدگی خشک می­شود.